Achter de schermen van de geneesmiddelenontwikkeling

Ziekte veroorzaakt pijn en lijden. Sinds de vroege jaren negentig van de vorige eeuw ontdekten en ontwikkelden wetenschappers meer dan 300 nieuwe behandelingen voor meer dan 150 aandoeningen. Toch zijn er vandaag nog veel meer ziekten dan behandelingen.

De wetenschap en geneeskunde ondergingen het voorbije decennium een enorme evolutie. De kansen op ontdekkingen zijn groter dan ooit. Toch blijft de ontwikkeling van levensreddende behandelingen een aartsmoeilijke opdracht. De ontdekking, de ontwikkeling en het testen van een nieuw geneesmiddel neemt jaren in beslag. Het is een parcours met heel wat mislukkingen en doodlopende straatjes. Maar door de inzet van ons team, elke dag opnieuw, is er hoop: hoop op genezing.

icons-medicijn.png

Bekijk de minisite
Van molecule tot medicijn

Bekijk de minisite Van molecule tot medicijn

Stappen van onze onderzoeksactiviteiten

Heel wat medische problemen zijn nog niet opgelost. En dat zouden er nog meer kunnen worden.
Overal ter wereld is er nood aan nieuwe therapieën voor (chronische) ziekten, zoals hiv/aids, kanker en aandoeningen van het centraal zenuwstelsel. 

 icon - Basis- onderzoek  icon - Preklinische Ontwikkeling  icon - Klinische Studies  icon - Registratie  icon - Commercialisering
0 jaar - 4 jaar 4 jaar - 6 jaar 6 jaar - 12,5 jaar 12,5 jaar - 14 jaar 14 jaar - 20 jaar
Van ontdekking van een geneesmiddel tot indiening registratiedossier Van registratie tot lancering Van lancering tot patentverlies
Basisonderzoek
Basisonderzoek

Onze onderzoekers speuren eerst naar een doelwit dat ze moeten zien te beïnvloeden om een ziekte met succes te kunnen bestrijden. Daarna gaan ze op zoek naar een molecule met een effect op dat doelwit.

Doelwitidentificatie/validatie

We speuren naar een doelwit (meestal een eiwit) dat we moeten beïnvloeden om de ziekte te genezen. We duiken in de literatuur, volgen congressen en praten met professoren en andere bedrijven. Onze experts bekijken het genetische, biologische, klinische en chemische profiel van het kandidaat-doelwit. En we experimenteren met het doelwit in proefdieren. Door bijvoorbeeld zijn aanmaak in het dier te beïnvloeden, in de hoop dat het een meetbaar effect oplevert. Of door testproducten toe te dienen die op het doelwit inwerken.

Hoge-doorvoerscreening

Slaagt het doelwit met brio in de evaluatietest? Dan gaan we op zoek naar de molecule die op het doelwit past zoals een sleutel in een slot. We hebben ongeveer een half miljoen testmoleculen in onze 'bibliotheek'. Het is dus zoeken naar een naald in een hooiberg. Maar onze experts ontwikkelen een testsysteem waarin we al deze moleculen in een minimum van tijd kunnen screenen. Weten we uit de literatuur ongeveer welk soort van moleculen met ons doelwit matcht? Dan testen we alleen die met een bepaald (chemisch) profiel. Of we ontwerpen ze zelf. Stuiten we op moleculen die ons doelwit raken? Dan spreken we over 'hits'!

Van hit naar lead

De chemici sleutelen aan de hits om de eigenschappen ervan te optimaliseren. Bv. op het vlak van biologische activiteit, toxiciteit, formulatie en/of farmacokinetiek. Experts uit verschillende onderzoeksgebieden volgen het effect van elke chemische ingreep op in de proefbuis en bij levende dieren. En ze spelen hun bevindingen door aan de chemici, die dan telkens opnieuw gaan sleutelen en optimaliseren.

Lead-optimalisatie

Sommige hits groeien uit tot 'leads' of 'moedermoleculen': moleculen die kans maken om het tot kandidaat-geneesmiddelen te schoppen. De chemici finetunen de leads met bijzondere aandacht voor hun veiligheid (mogelijke schadelijke effecten op organen zoals het hart). Biologen en artsen zoeken ondertussen samen uit hoe ze de metingen bij proefdieren kunnen 'vertalen' naar metingen bij de mens.

Preklinische Ontwikkeling
Preklinische Ontwikkeling

De meest beloftevolle moleculen worden verder ontwikkeld tot kandidaat-geneesmiddelen. Die testen we verder in proefbuizen, op celculturen (in vitro) of in levende proefdieren (in vivo).

Preklinische ontwikkeling

De preklinische ontwikkeling identificeert snel en kosteneffciënt welke stoffen waarschijnlijk niet succesvol zullen zijn bij de mens. Is het geneesmiddel giftig, welke effecten heeft het op het organisme (farmacodynamiek) en hoe gedraagt het zich in het lichaam (farmacokinetiek)? Bijvoorbeeld hoe reist het doorheen het lichaam, hoe wordt het afgebroken en hoe uitgescheiden: via de urine of de ontlasting? (Kortweg 'ADME' = absorptie, distributie, metabolisme, excretie). Preklinische tests worden gedaan in reageerbuisjes en soms bij proefdieren. Wettelijke bepalingen in Europa, de Verenigde Staten en andere landen verzekeren dat dierproeven alleen worden uitgevoerd wanneer ze noodzakelijk en humaan zijn.

Formulatie

Moet het geneesmiddel worden ingenomen of geïnjecteerd om op de juiste plaats in het lichaam terecht te komen? Ook die vraag krijgt een antwoord. Zo kunnen we bijvoorbeeld ook bijwerkingen op een bepaald lichaamsdeel omzeilen. Pillen vergeten in te nemen kan hun werking beïnvloeden. Recente ontwikkelingen in de geneesmiddelenaflevering helpen dit probleem te voorkomen. Sommige geneesmiddelen hebben er moeite mee om in het juiste lichaamsdeel terecht te komen... of te blijven. Bijvoorbeeld omdat ze niet goed in water oplossen. Zodra de onderzoekers dit in de gaten krijgen, kunnen ze de wijze van aflevering aanpassen.

Opschaling

Wetenschappers bevoorraden de Onderzoeks- & Ontwikkelingsafdelingen met grote hoeveelheden van een nieuwe molecule. Wetenschappers testen dit kandidaat-geneesmiddel dan verder uit.
Daarnaast ontwerpen ze het scheikundige proces om later het actieve farmaceutische bestanddeel op grote schaal volgens de strikte regelgeving te kunnen produceren.

Klinische Studies
Klinische Studies

Is het kandidaat-geneesmiddel voldoende veilig om het op mensen te testen? Dan starten we met klinische studies bij gezonde vrijwiligers (fase I) en patiënten (fase II en III). We onderzoeken de veiligheid en doeltreffendheid van het kandidaat-geneesmiddel en gaan na hoe het zich in het lichaam gedraagt (opname, verdeling, uitscheiding). Nadat het geneesmiddel geregistreerd is, worden nog aanvullende onderzoeken gedaan om de plaats van het middel in de totale behandeling vast te stellen. Daarnaast kan worden achterhaald of het middel misschien nog onbekende bijwerkingen heeft (fase IV).

Fase I

> 20-100 gezonde vrijwilligers

Onderzoekers testen het geneesmiddel bij 20 tot 100 vrijwilligers. Doelstelling? De beste dosis vinden en uitvissen of er bijwerkingen zijn. De vrijwilligers zijn meestal gezonde personen die de maatschappij willen helpen om ziekten te bestrijden.

Fase II

> 100-500 patiënten

Het geneesmiddel moet zijn doeltreffendheid en veiligheid bewijzen bij 100 tot 500 patiënten die lijden aan de ziekte. Zij zijn dus de eersten die kunnen genieten van een mogelijk revolutionaire behandeling. Hun gezondheid wordt van nabij gevolgd.

Fase III

> 1000-5000 patiënten

Duizenden patiënten in heel wat ziekenhuizen worden behandeld met het nieuwe geneesmiddel, dat vergeleken wordt met bestaande behandelingen. De doelstelling: nagaan of het nieuwe geneesmiddel beter is dan zijn voorgangers.

Productievoorbereiding

De productie wordt al in de ontwikkelingsfase, lang voor de lancering van een geneesmiddel, ingeschakeld voor het ontwerp van het optimale productieproces. Het productieproces moet efficiënt, milieuvriendelijk, kwalitatief hoogstaand, goedkoop en veilig zijn.

Registratie
Registratie

Alleen geregistreerde geneesmiddelen mogen op de markt gebracht worden. Daarom dienen we bij de overheid een dossier in met alle nodige gegevens uit het basis-, preklinisch en klinisch onderzoek. Pas als met klinisch onderzoek wetenschappelijk is aangetoond dat een geneesmiddel een bepaald gewenst effect heeft (de werking) en als gebleken is dat de bijwerkingen in verhouding staan tot de ernst van de aandoening, geeft de overheid farmaceutische bedrijven de toestemming om het geneesmiddel te verkopen. Dit wordt de 'registratie' van het geneesmiddel genoemd. Ook met geregistreerde geneesmiddelen (geneesmiddelen die al op de markt zijn) wordt klinisch onderzoek gedaan. Bv. om na te gaan of het ook tegen andere ziekten werkt. De registratie van geneesmiddelen is steeds meer een Europese aangelegenheid.

Indiening registratiedossier

Al de studieresultaten komen terecht bij een regulerende instantie die de autoriteiten aanduiden, zoals de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) of het European Medicines Evaluation Agency (EMEA). Hun missie? De openbare gezondheid beschermen door na te gaan of het farmaceutisch bedrijf voldoende tests uitvoerde en dat die aantoonden dat het geneesmiddel doeltreffend en veilig is. Alleen als de autoriteiten daarvan overtuigd zijn, staan ze de commercialisering toe.

Opschaling/productie

In afwachting van de registratie draait de productieafdeling op volle toeren. Tegen de datum van lancering moet een immense voorraad van het geneesmiddel klaarstaan in ons magazijn.

Commercialisering
Commercialisering

Na de registratie begint de productie op volle toeren te draaien.

We hebben enerzijds de chemische productie (Geel), waar de actieve stoffen van een geneesmiddel in grote volumes geproduceerd worden. Anderzijds hebben we de farmaceutische productie (Beerse), waar de actieve stof met andere ingrediënten gemengd wordt om tot een afgewerkt product te komen, dat verpakt en gedistribueerd wordt.

Ondertussen lichten we het medisch korps in en dienen we bij de overheid een prijs en verzoek tot terugbetaling in. Van zodra we die toezegging ontvangen hebben, verdelen we het geneesmiddel onder onze klanten. De veiligheid van het geneesmiddel blijven we wereldwijd en nauwgezet opvolgen, ook na de lancering in de verschillende landen.

Fase IV

Fase IV-studies onderzoeken de veiligheid van een geneesmiddel op lange termijn, sporen zeldzame bijwerkingen op en andere ziekten die het zou kunnen behandelen.

Productie

Eenmaal de registratie, prijs en terugbetaling van een geneesmiddel zijn toegekend, wordt het geneesmiddel onmiddellijk naar alle landen waar de registratie is gebeurd, verdeeld.

Marketing/prijs & terugbetaling

Onze gezondheidseconomen bereiden het prijs- en terugbetalingsdossier voor. In de meeste landen wordt de prijs van een nieuw geneesmiddel bepaald op basis van onderhandelingen met de nationale autoriteiten. Na de officiële lancering van het geneesmiddel bezoeken onze medisch afgevaardigden het artsenkorps. Hun gespreksonderwerp? Alle gegevens uit de bijsluiter. Alle activiteiten die we voor de mensen werkzaam in de gezondheidszorg organiseren, worden streng gereglementeerd door de overheid. Daarbovenop hebben we een huisreglement ontwikkeld, waaraan al onze bedrijven zich moeten houden.

Van Molecule tot medicijn

Over
Janssen

De zorg voor de patiënt staat centraal in alles wat we doen bij Janssen. Dat is en blijft na meer dan 50 jaar onze voornaamste bestaansreden.

In de gezondheidszorg valt geen tijd te verliezen. De manier waarop we morgen diagnoses stellen, medicatie toedienen, ziekten herkennen of voorkomen, en patiënten opvolgen zal er revolutionair anders uitzien dan vandaag. Daarom zit Janssen volop in een evaluatieproces van een geneesmiddelenbedrijf naar een organisatie die totale gezondheidszorgoplossingen op maat van de individuele patiënt aanbiedt.